Bovenbouw

Bruisende Proefjes

Bruisen wat is dat nu eigenlijk precies? Schrijf eens op wat jij vind dat bruisen is en noem ook een voorbeeld.
………………………………………………………………………
………………………………………………………………………
Voorbeeld: …………………………………………………………
………………………………………………………………………

Kijk eens naar het filmpje hieronder voor een bruisend voorbeeld.

Klik hier voor de video

Je kan dit proefje makkelijk thuis na doen. Wat je nodig hebt is een fles cola light en een mentosje. Doe het wel buiten en vraag aan je ouders of het mag!
Een andere manier om heel veel schuim snel uit de prik te krijgen is gewoon eerst de fles of het blikje heel hard schudden en het dan pas te openen.

Maar waar komen al die bubbels vandaan? Schrijf op wat jij denkt.
a…………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………

En blijven er belletjes komen of houd dit na een tijdje op denk je? En waarom?
b…………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………


Gist
Proefje Een ander proefje om belletjes te maken is het volgende: doe in een lege fles, bijvoorbeeld die van de cola-light een half pakje bakkers gist (uit de supermarkt) een flinke schep suiker en 200 mL (een bekertje) lauw water.

Laat het een half uurtje rustig staan en kijk wat er gebeurt. Waar denk je nu dat de bubbels vandaan komen?
a…………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………

En blijven er belletjes komen of houd dit na een tijdje op denk je? En waarom?
b…………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………

Pas op dat de fles niet overloopt!


Bakpoeder
Proefje Nog een manier om belletjes te maken. Meng een theelepel bakpoeder met een bodempje azijn (allebei uit de supermarkt, of het keukenkastje). Bakpoeder is tegenwoordig vaak al vermengt met de bloem die je ook moet gebruiken als je bijvoorbeeld een cake wilt bakken. En dan heet het zelfrijzend bakmeel, maar daar gaat dit proefje niet mee.
Beantwoord weer de zelfde vragen.
a…………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
b…………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………

Bruistablet
Proefje En een bruistablet, de naam zegt het al, kan natuurlijk ook belletjes maken. Een bruistablet kan je kopen bij drogisterijen. Het werkt eenvoudig je doet het in een glas water!
Nog even de vragen:
a…………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
b…………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………

Resultaten
Het gas dat bij al deze proefjes vrijkomt is altijd hetzelfde gas. Dit gas is zo bekent dat het een aantal verschillende namen heeft die je vaak hoort namelijk koolzuurgas, koolstofdioxide of CO2 en broeikasgas. Hier noemen we het verder bij de chemische formule: CO2.

Cola Een mentos in een fles cola gooien is natuurlijk een keer leuk maar eigenlijk is het zonde. Net zo als hard schudden. Je drinken is weg en de hele boel plakt!
In frisdrank zitten de belletjes opgelost. Ze worden er onder druk in gebracht en zolang de fles dicht is blijven ze daar in opgelost. Als je de fles voorzichtig opendoet en een glas inschenkt ontsnapt het gas rustig als kleine belletjes en dat maakt de frisdrank juist zo fris en lekker. Als je er een mentos in gooit ontsnapt alle gas in een keer, verder gebeurt er eigenlijk niks.
Het bruisen gaat natuurlijk niet eindeloos door, als al het gas ontsnapt is is het klaar. Dat gebeurt ook als je de dop niet goed dicht draait op de fles en dan is de cola echt niet meer lekker. Maar het is niet bedorven je kan het gewoon drinken alleen de prik is eruit.

Gist
De belletjes die gist maak zijn al eeuwen bekend, ze worden bijvoorbeeld gebruikt om bier te brouwen en brood te bakken. Gist is een eencellig plantje dat suiker om kan zetten in alcohol en daarbij CO2-scheetjes laat.
Dit omzetten wordt bijvoorbeeld gebruikt om te zorgen dat er in bier alcohol zit en de scheetjes worden er dan gratis bij verpakt. Ook als je brood laat rijzen voordat je het bakt in de oven ontstaat er alcohol en CO2. Het gas zorgt ervoor dat het brood luchtig wordt, omdat er allemaal kleine gaatjes in ziten. De alcohol die ook ontstaat verdampt tijdens het bakken. Tijdens het bakken gaat het gist ook dood, het kan alleen maar goed werken rond de 40 graden.

De belletjes blijven niet altijd maar komen de alcohol die de gist maakt is eigenlijk voor hun een afval product en als er te veel van komt gaan ze vanzelf dood. De fles kan wel een week blijven borrelen, zeker als je af en toe de suiker aanvult en hij lekker in het zonnetje staat. Maar na een tijdje gaat het wel stinken en schimmelen.

Drink wat je gekregen hebt nooit op. Drink alcohol kan je zo niet maken en er zijn veel vieze schimmels dol op de zelfde omstandigheden: lekker zoet, lekker warm. Dit is dus wel bedorven suiker water!

Bakpoeder Ook als je azijn en bakpoeder bij elkaar doet ontstaan er belletjes. Dit komt door een chemische reactie. Dit wordt ook gebruikt om te zorgen dat iets luchtig wordt en gaatjes bevat. Het voordeel van bakpoeder is dat je niet eerst bij kamertemperatuur hoeft te wachten maar dat de reactie snel optreed en bij elke temperatuur. Wel geldt: hoe warmer hoe snellere reactie. En weer zullen er geen nieuwe belletjes ontstaan als 1 van de twee stoffen, bakpoeder of azijn op is.

Met de CO2 uit bakpoeder en azijn kan je nog 2 grappige proefjes doen.

Proefje Vul een glas half vol met water, doe er een theelepel bakpoeder bij en meng goed. Doe er dan een paar rozijnen in en een scheutje water.
De rozijnen gaan op en neer door het water.
Dit is hetzelfde als wat er gebeurt als je een rietje in een blikje of glas fris zet, de belletjes hechten aan je rietje en tillen het steeds omhoog je blikje uit.

Proefje CO2 is zwaarder dan lucht. Dat kan je met het volgende proefje aantonen.
Doe in een frisdrank fles twee eetlepels bakpoeder en doe daar een klein laagje azijn bij. Laat het rustig staan totdat het opgereageerd is. Zet in een hoog glas een brandend waxinelichtje, pas op voor je vingers!
Giet nu het gas uit de fles voorzichtig in het glas met het kaarsje. Als je voorzichtig genoeg bent gaat die direct uit. CO2 kan je dus gieten als een vloeistof. Ken je ook een gas wat lichter is als de lucht? ……………………..

Bruistablet
Als je een bruistablet in water gooit treed er dezelfde chemische reactie op als met bakpoeder en azijn.
Alleen zitten allebei de stoffen nu als vaste stof bij elkaar en gaan ze pas reageren als ze oplossen, in water.

Omdat je geen zuur hoeft toe te voegen kun je sneller werken met een bruistablet. En daarom kan je er de volgende proefjes mee doen.

Proefje Vul een limonadeglas voor de helft met gekleurd water. Je kan het water kleuren met kleurstof of er een tijdje een stukje crêpepapier in laten weken.
Vul het glas aan met slaolie en laat er voorzichtig een half bruistablet invallen. Kijk wat er gebeurt. Kun je het ook verklaren?
Als je als er niks meer gebeurt, de andere helft van het bruistablet er in gooit gaat het weer verder!

Proefje Dit proefje moet je buiten doen zorg dat iedereen die vlak bij staat gewaarschuwd is, zodat niemand schrikt of nat wordt. Doe wat water in een het kokertje van een fotorolletje of een ander klein plastic potje wat goed afsluit maar niet tè goed. Doe er een kwart bruistablet bij sluit het kokertje gelijk af en zet het met de deksel naar beneden neer.
Doe gelijk een paar passen naar achter en let goed op.